Síðastliðið vor hafði ég allt í einu nóg af tíma. Ég var ekki kominn með vinnu auk þess sem ég
var ekki með puttann í einu né neinu, enda vorum við nýflutt til London. Ég
hafði tíma til að hanna og smíða skrifborð handa okkur Helgu. Borð sem við
gátum bæði unnið við um leið og við gátum horft út í fallegan garð. Borðið er einfalt og undir módernískum
áhrifum. Borðið var skrúfað saman á einfaldan hátt, skrúfurnar voru meðvitað
hafðar sýnilegar í stað þess að fela þær. Tæknin verður þannig sýnileg og hluti
af fagurfræði hönnunarinnar.
Við erum ánægð með borðið og tilurð þess. Það undirstrikaði
vilja okkar til að búa okkur til gott og fallegt heimili hér í Brixton. Hamingjan
var því mikil þegar borðið var tilbúið. Í kjölfarið fór ég að velta því fyrir
mér hvort 5 ára arkitektanám mitt hefði verið ein stór heimilisfræði, fyrst ein
stærsta hamingjustund tengd menntun minni snúi svo sterkt að heimili okkar?
Það var samt enginn sem lagði það þannig upp fyrir mann þegar
hugað var að framhaldsnámi eftir stúdentspróf. Þá var miklu frekar vegið og
metið hvað mynda gagnast manni í lífi kennt við atvinnu. Mér var í því samhengi
réttilega bent á að það væri ekki gott að vera arkitekt í kreppum, þá væri
betra að vera sálfræðingur (hitt fagið sem ég pældi í að velja) því fólk hefði
alltaf einhver vandamál á sinni könnu.
Þrátt fyrir skynsemisraddir í hina áttina þá varð
arkitektanám fyrir valinu, enda mjög áhugaverður kostur. Þegar komið var í
námið sjálft var þó oft rætt um hvernig best væri að haga málum þannig að
mögulegt væri að fá vinnu. Margir lögðu hart að sér til að læra á hin og þessi
tölvuforrit á meðan aðrir höfðu önnur spil uppi í erminni til að verða
samkeppnisfærir á vinnumarkaði. Þó ég sýndi þessum strategíum skilning og geri
reyndar enn þá fannst mér um leið alltaf synd að fólk skildi ekki bara njóta
þess að vera í skemmtilegu námi og spá í góðum arkitektúr.
Eftir á að hyggja þá hefði þessi herkænska um vinnu heldur
ekki skipt sköpum því það fór allt í fljúgandi fokk hálfu ári eftir að ég
útskrifaðist. Atvinnulífið hefur verið óstöðugt fyrir arkitekta og marga fleiri
allar götur síðan. Engu að síður skilaði öll menntunin sér í gríðarlegri
hamingju fyrir heimilið, eins og greint var frá hér að framan. Þá vaknar
óhjákvæmilega upp þessi spurning: Af hverju er heimilsfræði ekki fyrsta og
mikilvægasta fagið upp skólagöngu okkar?
. . .
Fyrir þá sem hugsa um heimilisfræði sprettur vafalaust upp
undarleg minning um rými með nokkrum alveg eins eldhúsinnréttingum. Þetta rými
fyllist svo af glundroða og háfaða á meðan nemendur “elda mat” og kennslustundin
endar loks á bragðlausri máltíð sem kennarinn reynir þó að krydda með
spurningum um máltíðina og næringahringinn.
Þegar ég hugsa um heimilisfræði þá er ég ekki að kalla eftir
þessu formi sem tíðkaðist á minni skólagöngu. Þetta er í raun ágætt dæmi um
hvernig menntakerfið slítur hluti í sundur í stað þess að horfa til aukinnar
samhæfingar. Þegar hugsað er svo nánar út í menntun almennt þá er í raun
ótrúlegt að við göngum í 10 ár í skóla og vitum í raun ekkert hvað er holt og
hvernig næring í raun virkar, hvað þá að við höfum hugmynd um menninguna sem
fylgir mat. Við búum heldur ekki yfir mikilli sjálfsbjargarviðleytni, í
samfélagi umbúða og Ikea húsgagna. Gætum við gert okkur mat úr heilum fisk sem
okkur yrði rétt eða búið okkur til skýli með einföldum áhöldum og efnivið?
Hvernig væri að horfa á heimilisfræði sem fagið sem samhæfir
önnur fög í stað þess að vera rými fullt af eldavélum og hávaða og slitið úr
samhengi við önnur fög? Þetta hlýtur að vera rökrétt nálgun, sérstaklega í
ljósi þess að við búum sem betur fer flest öll á heimili.
Til að halda út heimili þá þarf pottþétt að kunna lesa,
skrifa og reikna. Ég er svo ekki í nokkrum um vafa að flest öll eðlis- og
efnafræðilögmál þessa heims eiga líka við á sérhverju heimili. Sama má segja um
menningu og listir.
Heimilisfræðin gætu ennfremur skapað umræður um samfélag og
stjórnmál. Væri ekki tilvalið að samhæfa kökubakstur við spurningar á borð við:
er í alvörunni sanngjarnt að einn nemandi fái 90% af kökunni á meðan hinir fá
afganginn?
Þegar litið er svo til baka þá var okkur vissulega kennt að
fara út með ruslið. Aldrei fengum við hinsvegar að vita sannleikann um hvað
verður svo um ruslið og hvaða áhrif það hefur í hinu stóra samhengi.
Heimilisfræðin getur að þessu leyti verið tenging við svo ótrúlega margt sem
snertir tilveru okkar í stóru samhengi vistkerfis, náttúru og áhrif mannsins á
þróun jarðarinnar.
Það leiðir svo hugann að stærri spurningum um grunnþætti
tilveru okkar: Hvað er eiginlega heimili? Er það herbergið okkar eða íbúðin með
fjölskyldu okkar? Tilheyrir kannski öll blokkin heimili okkar og kannski líka
hverfið okkar og öll borgin? Er heimurinn okkar eitt stórt heimili? Hvernig
hugsum við vel um heimilið okkar?
Samkeppni eða
samvinna?
Heimilisfræðin getur kennt okkur margt um sjálfbærni en það
hugtak skipar stóran sess í nýrri námskrá grunnskóla. Framfarir hafa orðið
síðan ég var í heimilisfræði. En eru allir sammála þessari nálgun sem snýr að
sjálfbærni og hugleiðingum um hlutverk okkar á hinu stóra heimili sem er
jörðin?
Reglulega koma fram raddir þar sem áherslan á menntun á að
tengjast öflugu atvinnulífi, verðmætasköpun og samkeppnisfærni á alþjóðlegum vettvangi en minna er talað um gott líf, skapandi hugsun og samvinnu
þvert á landamæri. Tæknin og vísindin skipa stóran sess í þessum
samkeppnis-markmiðum menntunar. Tæknin er þá hugsuð sem verkfæri til að auka
framleiðslu.
Tæknin og vísindin hafa vissulega kennt okkur margt og
fleytt okkur áfram. Þau hafa meðal annars kennt okkur ótal margt um okkar stóra
heimili, jörðina. Með vísindalegum vinnubrögðum kemur betur og betur í ljós að jörðin
á undir högg að sækja gagnvart loftslagsbreytingum af mannavöldum en búist er
við að árið 2050 verði heimurinn breyttur til verri vegar af völdum
loftslagsbreytinga. Í því ljósi má spyrja sig hvað sé eiginlega merkilegt við
að komast á topp 10 lista yfir samkeppnisfærustu þjóðir heims? Til hvers eigum
við að ná auknum árangri á heimsvísu á meðan áðrir íbúar á stóra heimilinu
okkar sauma föt á okkur við aumar aðstæður?
Við verðum að snúa þessu hugarfari við og huga meira að
samvinnu frekar en samkeppni. Árið 2050
er rétt handan við hornið. Börn sem
fæðast í dag verða enn ungir einstaklingar þegar þetta ár gengur í garð. Allir
angar menntunar geta hjálpað til við að snúa þróuninni við, list og hugvísindi
jafnt og tækni og vísindi. Við verðum að
setja okkur markmið um að allir í þessum stóra heimi geti átt þess kost að búa
sér til gott heimili, bæði í dag og á morgun. Hugum því að heimilisfræðinni í
allri sinni merkingu og hugsum um menntun sem tækifæri til að rækta hamingju
okkar á stóru sem og litlu heimili.
