Minningar um ömmu Bíbí

Þó amma Bíbí sé horfin á braut lifa enn góðar minningar þar sem umhyggja, fegurð og jákvæð orka blandast saman. Þessa kosmísku blöndu mátti finna í fjölmörgu sem amma tók sér fyrir hendur og var hún meðal annars úrvals kokkur sem gat eldað ljúfenga rétti af margvíslegum toga. Í þeim efnum fór amma ekki í mat-greiningarálit því einfaldir réttir eins og grilluð samloka með skinku og osti voru meðhöndlaðir af umhyggju og næmni fyrir smáatriðum þar sem grófleiki á brauði, magn af smjöri og tegund af osti myndaði áhrifaríka heild fyrir bragðlaukana.

Heimili ömmu og afa Þóris, á Aragötu 4, var sömuleiðis kyngimagnað. Um leið og það bjó yfir einhverjum dulúðleika var það á sama tíma ótrúlega skemmtilegt. Arkitektúr hússins var vissulega afar vel heppnaður en töfrarnir fólust þó vafalaust í lífinu sjálfu sem þarna fór fram. Fjölbreytileg flóra listaverka setti svip sinn á innra rýmið ásamt ljósmyndum frá ólíkum tímum en lífsgleðin skein jafnframt skært í augum og fasi hundanna; Tinnu, Choice, Ljúfu, Sölku og nú síðast Hróa.

Það sveif vissulega andi yfir heimilinu á Aragötunni. Hugsanlega vegna þess að útvarpið var stillt á gömlu gufuna og þegar tekin var kría (gerðist ósjaldan) var notalegt að vakna við flugvéla-nið frá Reykjavíkurflugvelli sem okkur ömmu fannst vera vanmetinn kostur þess að hafa flugvöllinn áfram á sínum stað. Andinn sem sveif var þó umfram allt andi ömmu Bíbí, nærvera hennar með sínum húmor, gleði og góðmennsku. Það var nefnilega ótrúlega gaman bara að “hanga” með ömmu, leigja vídeóspólu og búa til mjólkurhristing eða að labba með ömmu og hundana niður í mýrina fyrir neðan Oddagötu.

Fjölmargar góðar stundir áttum við amma saman öll þessi ár en síðasta árið var kominn lítill ungi í heiminn sem fannst jafn spennandi og mér að heimsækja ömmu Bíbí. Það var alltaf magnað að sjá litlu dóttur mína eiga samskipti við langaömmu sína sem var 88 árum eldri. Með lotningu og áhuga í augum virti hún ömmu fyrir sér um leið og hún snerti gamalt og hrjúft andlit hennar. Amma strauk á móti silkimjúkum kinnum Sólveigar Öldu og án orða átti sér stað heillandi samtal sem einkenndist af jafnvægi þessara ólíku vera, sinnar á hvorum enda tímaássins.

Síðustu pælingar sem við amma köstuðum á milli okkar var þessi aldursmunur hennar og dóttur minnar. Manneskja sem var 88 árum eldri en amma var fædd árið 1840 og barn sem fæðist 88 árum eftir Sólveigu Öldu er fætt árið 2104.

Þó við vitum ekki hvað framtíðin ber í skauti sér þá er vel hægt að vera bjartsýnn ef við leyfum okkur að vera innblásin af ömmu Bíbí, hennar jákvæðu orku, umhyggju og fegurð. Við verðum bara að muna að leggja alúð við litlu hlutina, líkt og amma gerði svo vel því margt smátt gerir eitt stórt.

Minningargreinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 29. desember 2017, daginn sem amma var jarðsungin.

Þjónustuhúsið.. og Seljalandsfoss

Hvert er eiginlega markmið deiliskipulags við Seljalandsfoss? Þessi spurning hefur setið í mér síðustu daga í kjölfar frétta um málið þar sem sýndar hafa verið myndir af þjónustumiðstöð og bílastæði beint fyrir framan fossinn. Önnur mynd sýnir þjónustuhúsið ef horft er frá fossinum sjálfum. Hvorug myndin er sannfærandi fyrir valið á staðsetningunni, svo vægt sé til orða tekið.

Þegar fréttir af þessu tagi ber á góma kemur iðulega upp einhver “hin hlið” á málinu sem er til þess fallin að útskýra allt. Í því samhengi hefur verið bent á að myndvinnslan sé sett fram til að þjóna ákveðnum málstað en það breytir því ekki að myndirnar tala sínu máli og út frá þeim er hægt að draga mikilvægar ályktanir.

Svo hver er ástæðan fyrir þessari staðsetningu sem virkar svo óheppileg út frá myndum? Eftir að hafa rýnt í viðbrögð sveitastjórnar við umsögnum og athugasemdum sem bárust vegna deiliskipulagsins má í stuttu máli draga þá ályktun að hagsmunir ferðaþjónustuaðila á svæðinu hafa þótt mikilvægari en fagurfræði þeirrar náttúru sem staðurinn býður upp á. Þetta sjónarmið kemur einkum fram í svari sveitarstjórnar við þeirri athugasemd þar sem lagt er til að færa þjónustumiðstöðina sunnanvert á svæðið, í grennd við svonefnt Brekkuhorn: Í undirbúningsferli var m.a. lagt mat á staðsetningu þjónustumiðstöðvar við svonefnt Brekkuhorn (sviðsmynd C). Fram kemur í niðurstöðu sv.stjórnar, kafla 3.2, að þó þar sé að sumu leyti auðveldara að fella miðstöð inn í umhverfið og draga þannig úr sjónrænum áhrifum myndi miðstöðin nýtast illa Hamragörðum, svæðið verði „tvíblóma“ auk þess sem „flutningur vegar er forsenda framkvæmda“. Sveitarstjórn telur nauðsynlegt að horfa á allt svæðið sem heild.

Horft er á allt svæðið sem heild út frá sjónarmiðum notagildis og því er um 2000 m2 þjónustumiðstöð, með tilheyrandi fjölda bílastæða, staðsett miðlægt á svæðinu sem vill svo til að er einnig nokkuð miðlægt ef horft er á fagurfræðilega heild svæðisins.

Eins og svo oft áður verður hér núningur á milli notagildis og fagurfræði, núningur sem bitnar því miður allt of oft á fagurfræðilegum gæðum umhverfisins hér á landi. Fagurfræði þykir mörgum nefnilega flókin og erfið því hún er jú huglæg og afstæð. Þó má spyrja sig hvort sveitarfélagið, ásamt Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun og Ferðamálastofu, hefði ekki einmitt getað lesið í ákveðnar vísbendingar, um fagurfræðilegt gildi náttúrunnar, út frá þeim fjölda gesta sem heimsækja staðinn. Ef fegurðin væri ekki til staðar ásamt ævintýrinu undir fossinum þá væri þetta verkefni einfaldlega ekki á döfinni.

Það er vert að halda því til haga að ofantaldir aðilar hafa hugleitt fagurfræðilega þætti verkefnisins og vilja leggja áherslu á vandaða hönnun og sem minnst umhverfisáhrif. Góður ásetningur er þó síður en svo trygging fyrir því að vel takist til og því má segja að í þessu tilfelli fái náttúran ekki að njóta vafans.

Hvenær fær náttúran þá að njóta vafans ef það er ekki raunin nú þegar hún er megin aðdráttarafl ferðamanna? Ekki að það sé fyrir ferðamennina sem hún á að njóta vafans heldur einfaldlega vegna náttúrunnar sjálfrar. Náttúran sem hefur boðið okkur upp á ævintýralegar upplifanir og stórbrotna fegurð á einfaldlega skilið að við umgöngumst hana af auðmýkt og alúð.

Vél utan um einfaldleikann

Eins og svo margir aðrir þá elska ég að fara í sund. Ég dáist að íslensku sundlaugunum sem eru fallegar og draga fram eitthvað gott í fólki. Líklega af því að frá frumbernsku okkar líður okkur vel í vatni og á einhvern dulúðlegan hátt rennur sálin saman við líkamann þegar stungið er til sunds. Arkitekúrinn er yfirleitt vel heppnaður og snertir oft sérstaklega við manni í björtum, flísalögðum búningsklefunum. 

Samt er eitt smáatriði sem sækir undantekningarlaust á mig þegar ég fer í sund. Það er skrítið og ljótt tæki sem venjulega er staðsett á þurrkastæði nálægt sturtunum. Hvar sem komið er er það alltaf á skjön við fallegu flísarnar og birtuna sem leikur um rýmið. Þegar það er svo sett í gang eyðileggur það skemmtilega sundlaugar-eccoið með vélrænum hávæða sínum og til hvers? Jú, til að þurrka sundskýluna.

Að þurrka sundskýlu er líklega með því auðveldasta sem hægt er að gera án þess að nota rafmagn og hanna heila vél utan um það. Hvað gerum við? Jú við hengjum hana upp til þerris. Sundskýla lýtur nefnilega sömu lögmálum og allt annað sem blotnar sem er það það þornar ef loftað er um það. 

Eftir sundferðir spái ég oft í því hver sé uppspretta hugmyndar af þessu tagi. Þetta gæti verið hugmynd sem varð til á einhverju nýsköpunar-workshoppi í einni kreppunni til að láta hjól atvinnulífsins snúast áfram. “Finnst ykkur ekki pirrandi að vera með blauta skýlu í sundtöskunni eftir sund? Maður er bara að ganga um allan bæ með einhverja blauta sundskýlu! Þetta er vandamál sem verður að leysa hratt og skilvirknislega!” Eftir dúndur powerpoint kynningu slær þögn á alvarlega fjárfestana. Loks stendur einn upp og klappar, fyrst hægt og svo hraðar og svo standa allir upp og klappa og fallast loks í faðma. 

Hugsanlega varð varan til með þessum hætti en hvernig var ákvörðunin tekin hjá sveitarfélögunum sem reka sundlaugarnar að festa kaup á svona vöru? Hefur þetta þótt vera spurning um aukna lýðheilsu almennings: “Við verðum að leggja allt kapp á að fólk fari í sund. Fólk veigrar sér við að fara í sund í dag þegar það sér fram á að vera með blautan sundfatnað í fórum sínum, það bara gengur ekki!” Loks hefur svo verið stofnuð nefnd um málið og jafnvel hefur verið kallað til ráðgjafarfyrirtæki sem hefur útbúið áhættugreiningu. 

Hvernig sem hugmyndin varð til eða ákvörðunin tekin stendur eftir sem áður eftir hlutur sem gengur á auðlyndir, til þess eins að leysa vandamál (ef vandamál skyldi kalla) sem má leysa með mun einfaldari hætti. Sundskýluþurrkan er þannig tákngervingur ósjálfbærar hugsunar þó hún sé í sjálfu sér lítil í sniðum. Við verðum að vera duglegri að nota hyggjuvitið til að finna lausnir á einföldum viðfangsefnum í stað þess að halla okkur að flóknum tæknilausnum sem útheimta bæði orku og auðlyndir. Sömuleiðis verðum við að spyrja okkur hvenær og hvort við erum að nota “sundskýluþurrku” í okkar daglegu tilveru, hvort við séum að hanna eina slíka og hvort gegndarlaus skilvirkni og hraði eigi alltaf við? Þetta eru nauðsynlegar spurningar þegar hitastig fer hækkandi og loftslagsbreytingar ógna framtíð komandi kynslóða.