Þjónustuhúsið.. og Seljalandsfoss

Hvert er eiginlega markmið deiliskipulags við Seljalandsfoss? Þessi spurning hefur setið í mér síðustu daga í kjölfar frétta um málið þar sem sýndar hafa verið myndir af þjónustumiðstöð og bílastæði beint fyrir framan fossinn. Önnur mynd sýnir þjónustuhúsið ef horft er frá fossinum sjálfum. Hvorug myndin er sannfærandi fyrir valið á staðsetningunni, svo vægt sé til orða tekið.

Þegar fréttir af þessu tagi ber á góma kemur iðulega upp einhver “hin hlið” á málinu sem er til þess fallin að útskýra allt. Í því samhengi hefur verið bent á að myndvinnslan sé sett fram til að þjóna ákveðnum málstað en það breytir því ekki að myndirnar tala sínu máli og út frá þeim er hægt að draga mikilvægar ályktanir.

Svo hver er ástæðan fyrir þessari staðsetningu sem virkar svo óheppileg út frá myndum? Eftir að hafa rýnt í viðbrögð sveitastjórnar við umsögnum og athugasemdum sem bárust vegna deiliskipulagsins má í stuttu máli draga þá ályktun að hagsmunir ferðaþjónustuaðila á svæðinu hafa þótt mikilvægari en fagurfræði þeirrar náttúru sem staðurinn býður upp á. Þetta sjónarmið kemur einkum fram í svari sveitarstjórnar við þeirri athugasemd þar sem lagt er til að færa þjónustumiðstöðina sunnanvert á svæðið, í grennd við svonefnt Brekkuhorn: Í undirbúningsferli var m.a. lagt mat á staðsetningu þjónustumiðstöðvar við svonefnt Brekkuhorn (sviðsmynd C). Fram kemur í niðurstöðu sv.stjórnar, kafla 3.2, að þó þar sé að sumu leyti auðveldara að fella miðstöð inn í umhverfið og draga þannig úr sjónrænum áhrifum myndi miðstöðin nýtast illa Hamragörðum, svæðið verði „tvíblóma“ auk þess sem „flutningur vegar er forsenda framkvæmda“. Sveitarstjórn telur nauðsynlegt að horfa á allt svæðið sem heild.

Horft er á allt svæðið sem heild út frá sjónarmiðum notagildis og því er um 2000 m2 þjónustumiðstöð, með tilheyrandi fjölda bílastæða, staðsett miðlægt á svæðinu sem vill svo til að er einnig nokkuð miðlægt ef horft er á fagurfræðilega heild svæðisins.

Eins og svo oft áður verður hér núningur á milli notagildis og fagurfræði, núningur sem bitnar því miður allt of oft á fagurfræðilegum gæðum umhverfisins hér á landi. Fagurfræði þykir mörgum nefnilega flókin og erfið því hún er jú huglæg og afstæð. Þó má spyrja sig hvort sveitarfélagið, ásamt Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun og Ferðamálastofu, hefði ekki einmitt getað lesið í ákveðnar vísbendingar, um fagurfræðilegt gildi náttúrunnar, út frá þeim fjölda gesta sem heimsækja staðinn. Ef fegurðin væri ekki til staðar ásamt ævintýrinu undir fossinum þá væri þetta verkefni einfaldlega ekki á döfinni.

Það er vert að halda því til haga að ofantaldir aðilar hafa hugleitt fagurfræðilega þætti verkefnisins og vilja leggja áherslu á vandaða hönnun og sem minnst umhverfisáhrif. Góður ásetningur er þó síður en svo trygging fyrir því að vel takist til og því má segja að í þessu tilfelli fái náttúran ekki að njóta vafans.

Hvenær fær náttúran þá að njóta vafans ef það er ekki raunin nú þegar hún er megin aðdráttarafl ferðamanna? Ekki að það sé fyrir ferðamennina sem hún á að njóta vafans heldur einfaldlega vegna náttúrunnar sjálfrar. Náttúran sem hefur boðið okkur upp á ævintýralegar upplifanir og stórbrotna fegurð á einfaldlega skilið að við umgöngumst hana af auðmýkt og alúð.