Hvað varð um Menningarverðlaun DV í arkitektúr?

Um daginn var tilkynnt um tilnefningar til Menningarverðlauna DV og þar sem ég er arkitekt var nærtækast að byrja á að skoða hvaða spennandi verk í þeim flokki urðu tilnefnd. Eftir nokkra leit á heimasíðu DV kom hinsvegar í ljós að ekki var tilnefnt í arkitektúr þetta árið og reyndar ekki heldur í hönnun. Sjálfur varð ég nokkuð undrandi og um leið pínu svekktur. Síðan þá hef ég svo velt vöngum yfir af hverju þessi áratuga gamla hefð, að tilnefna verk í arkitektúr, hefur verið blásin af.

Það fyrsta sem mér datt í hug var að ritstjórn DV er greinilega bara svona ánægð með okkar byggða umhverfi og finnst eflaust að við séum bara komin á þann stað að það þurfi ekki að veita þessi verðlaun. Allt umhverfi okkar er umvafið fegurð og jákvæðri orku þar sem fólki líður vel og gaman er að vera. Við erum samfélag í góðu jafnvægi og beinum sjónum okkar réttilega að stefnum og straumum í hinum mismunandi listgreinum og tökum svo víkingaklapp fyrir íþróttamönnum þess á milli.

Svo er það hinn póllinn. Eftir bíltúr ritstjórnar DV um nýleg hverfi síðustu 10 – 20 ára þá dragi þau einfaldlega þá ályktun að arkitektar séu hættir að teikna byggingar og farnir að gera eitthvað annað. Byggingar eru bara hreinræktaðir nytjahlutir sem gegna því eina hlutverki að geyma fólk og bíla á meðan það sefur og er ekki að vinna eða kaupa vörur. Því skal engu kostað til við hönnun bygginga né framkvæmd þeirra. Menning er eitthvað annað en byggingar.

Nú veit ég auðvitað ekki hvort þessar tvær sviðsmyndir eigi við rök að styðjast enda bara mínar fabúleringar. Þessar tvær gerðir af umhverfi eru þó til hér á landi; þar sem fegurð, alúð og vandvirkni er annars vegar og svo líka þetta umhverfi þar sem ekki virðist einu sinni reynt að gera góðan arkitektúr, oft með þeim rökum að fegurð sé afstæð og ekki til einn almannarómur um hvað sé fallegt. Því er gripið til lægsta samnefnarans því hann er líka örugglega ódýrari. Það er svo reyndar ekki raunin því það er vanfundið það íbúðarhúsnæði sem er ódýrt í dag.

En aftur að Mennningarverðlaunum DV. Fyrir mitt leyti og vafalaust margra fleiri arkitekta þá þarf engin verðlaun til að segja okkur að starf okkar sé mikilægt. Því í hverju einasta verkefni, stóru og smáu, gefum við allan arminn við að þróa hagnýtar og notadrjúgar lausnir sem gera einnig tilkall til að vera fallegar. Menning, allavega í mínum huga, er að gera hlutina vel; gera líf fólks bæði gott og skemmtilegt í umhverfi okkar svo það sé tilbúið út í daginn, hvar og hvenær sem er.

Dagleg tilvera okkar er nefnilega margslungnari en einungis að borða, sofa og vinna. Við erum sífellt að tjá tilfinningar okkar, þróa hugmyndir og kryfja drauma okkar til mergjar. Byggingar og umhverfi okkar hljóta að eiga að endurspegla okkur sem menningarlega þenkjandi verur í öllum okkar athöfnum, frekar en að vera einungis nytjahlutur þar sem litlu er kostað til. Fjármunum sem varið er í góðan arkitektúr skila sér margfalt til baka í betra lífi fyrir fólk á öllum aldri, til lengri tíma litið. Því má segja að menningarverðlaun í arkitektúr séu fyrir fólkið sjálft, notendurna sem lifa og hrærast í byggingum, hvort sem það er í vinnunni, skólanum, heima hjá sér eða í almannarýminu á milli.